ΟΙ ΠΟΛΥΤΙΜΟΤΑΤΟΙ ΘΗΣΑΥΡΟΙ ΜΑΣ:
ΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΤΗΣ ΑΡΤΑΣ
- -
ΑΡΙΣΤΕΙΔΗΣ ΣΧΙΣΜΕΝΟΣ

      Το Κάστρο της Αρτας είναι ένα από τα εντυπωσιακότερα, ιστορικότερα και καλοδιατηρημένα Κάστρα της χώρας μας. Είναι στέρεα εδραιωμένο σ' έναν από τους επταγραφικούς λόφους της πόλης μας στο βορειανατολικό άκρο της.

      Μέχρι πριν από λίγα χρόνια τη βορειοανατολική πλευρά του Κάστρου τη συντρόφευε ο πολυνέρης ποταμός Αραχθος και της έπλενα τα πόδια με τα κρυστάλλινα νερά του άλλοτε φοβερίζοντας με τις καταστροφικές πλημμύρες του και άλλοτε νανουρίζοντάς την με τα πεντακάθαρα κελαρυστά νερά του, καθιστώντας ταυτόχρονα την πλευρά αυτή απόρθητη. Το ανατολικό τμήμα του Κάστρου στηρίζεται στο κυκλώπειο τείχος της αρχαίας Αμβρακίας με τους τεράστιους ογκόλιθους, οι οποίοι προκάλεσαν το θαυμασμό πολλών περιηγητών σύγχρονων και παλιότερων καθόσον μερικές πέτρες του έχουν διαστάσεις 5,35 μ. μήκος, ύψος 2μ., πλάτος 0,90μ. και είναι άψογα κτισμένες έτσι που ο Ορλανδός να εντυπωσιαστεί και να επαινέσει την "αισθητική πειθαρχία" των αρχαίων κτητόρων της περιοχής.

      Η τοποθεσία του είναι στρατηγικότατη και για εκατοντάδες φορές αγκάλιασε τους κατοίκους της πολυθρύλητης Aρτας και τους προστάτεψε από τις επιθέσεις πολλών επιδρομέων η πορεία της χιλιοτραγουδισμένης πόλης μας είναι στενά συνυφασμένη με την ιστορική παρουσία του κοσμοσωτηρίου Κάστρου της πόλης μας ο παραδεισμένιος κάμπος που απλώνεται από τα πόδια της χιλιόκαλλης Αρτας μέχρι τις ειδυλλιακές παραλίες του γαλάζιου Αμβρακικού κόλπου, υπήρξε η αιτία πολλών και συχνών επιδρομών γειτονικών και απόμακρων λαών, για να αρπάξουν τα πλούτη της περιοχής και να κατακτήσουν τα εύφορα εδάφη.

      Οι κάτοικοι της περιοχής έπρεπε να βρίσκουν καταφύγιο και σωτηρία σε κάποιο ασφαλές μέρος και πολύ ενωρίς κατασκεύασαν το Κάστρο της πόλης.
      Οι αρχαιολόγοι υποστηρίζουν ότι υπήρχε κάστρο από την εποχή της Αρχαίας Αμβρακίας, αλλά επίσημα και ξεκαθαρισμένα την έχουμε από την εποχή του δεσποτάτου της Ηπείρου τον 13ο μ.Χ. αιώνα.
      Κτήτορας ή ανακαινιστής θεωρείται ο Μιχαήλ Β' Δούκας Κομνηνός, όπως βεβαιώνει το χαρακτό μονόγραμμα επιγράμματος που υπάρχει εντοιχισμένο στη μέση του τρίτου νοτίου πύργου (δεξιά της κυρίας πύλης) και φέρει τα γράμματα Μ.Α.Δ.Κ. και διαβάζοντας κατά το Θεοχάρη Τσούτσινο Μιχαήλ-Aγγελος-Δούκας-Κομνηνός υποδηλώνοντας προφανώς τον κτήτορα του Κάστρου.

      Η σημερινή μορφή του είναι αποτέλεσμα πολλών επεμβάσεων (προσθηκών κι επισκευών0, οι οποίες δεν αλλοίωσαν το αρχικό του σχήμα. Το Κάστρο είναι πολυγωνικό, σχήματος τραπεζίου με μεγαλύτερη διάσταση από ΝΔ-ΒΑ, που ανέρχεται σε 280 μ και από Β.Δ.- ΝΑ περίπου 2οομ και καταλαμβάνει έκταση 9 εκτάρια. Έναν αιώνα μετά (1357 μ.Χ.) τη στέρεα και αποτελεσματική κατασκευή ή επισκευή του από το Μιχαήλ Δούκα Κομνηνό, ο Νικηφόρος Β' Ορσίνι ή Aγγελος Κομνηνός πραγματοποιεί σημαντικές επισκευές, για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικότερα τις επιδρομές των Σέρβων. Κατά τον Α. Ορλάνδο πρέπει να έγιναν νέες επισκευές από τους Τούρκους στα τέλη του 17ου ή στις αρχές του 18ου αιώνα σε μια προσπάθεια εκσυγχρονισμού. Ακόμη στα χρόνια του Αλή Πασά (18ος αιώνας) έγιναν περιορισμένης έκτασης αλλαγές στις επάλξεις, στο εσωτερικό "Καστράκι", και στους πύργους σύμφωνα με τις τότε ανάγκες της πολεμικής τεχνικής.


                            ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ

     Το Κάστρο της Aρτας αποτελείται από τρία μέρη:
     1. Το κυρίως φρούριο,
     2. Τα δύο εξωτερικά περιτειχίσματα κτισμένα σε χαμηλότερο ύψος, από τα οποία το δυτικό που είναι ενισχυτικό και προστατευτικό του κυρίως φρουρίου απλώνεται από την κεντρική πύλη ως τον πύργο του ρολογιού, ενώ το βόρειο προστάτευε την κρυφή πύλη στο βόρειο μέρος του Κάστρου. Και
     3. Το εσωτερικό φρούριο η Ακρόπολη που βρίσκεται στα αριστερά της κεντρικής πύλης. Το ύψος των τείχων φθάνει τα 10 μ. Και το πλάτος τους στο επάνω μέρος ανέρχεται σε3 1,80 - 2,50μ.

      Στο επάνω μέρος των τειχών και σερ όλο το μήκος τους δημιουργείται διάδρομος για να κινούνται ελεύθερα οι υπερασπιστές του και σώζονται πολλές επάλξεις.
      Ο οχυρός περίβολος του Κάστρου ενισχύεται με πύργους οι οποίοι απέχουν μεταξύ τους 25 μέτρα και βρίσκονται στη βόρεια, τη νότια και τη δυτική πλευρά.
      Οι πύργοι είναι διαφόρων σχημάτων (ορθογώνιοι, ημικυκλικοί, τριγωνικοί και πολυγωνικοί) και είναι διαφόρων εποχών. Από τους πύργους αυτούς οι γωνιακοί είναι ισχυρότεροι γιατί προστάτευαν σημαντικά εσωτερικά κτίσματα και κατείχαν στρατηγικά σημεία του Κάστρου. Τα τείχη είναι κτισμένα με επιμελημένη τοιχοδομία, κανονικές λαξευμένες πέτρες εκτός από το κάτω μέρος του βορειοανατολικού τείχους, που αποτελεί μέρος κυκλώπειου τείχους και είναι δομημένι με πελώριους ογκόλιθους. Κατά τον Εβλιγιά Τσελεμπή, το Κάστρο της Aρτας προστατευόταν με τάφρο που εκτεινόταν στη δυτική πλευρά.

      Η είσοδος του Κάστρου βρίσκεται στη νότια πλευρά, προς το μέρος της πόλης και οι περισσότεροι δρόμοι της Κάτω πόλης συγκλίνουν όλοι προς την κεντρική πύλη του Κάστρου για ναδιευκολύνονται οι κάτοικοι να φθάνουν γρήγορα μέσα στο Κάστρο σε περίπτωση εχθρικής επιδρομής. Η κεντρική είσοδος προστατευόταν από τετράγωνο ισχυρό Πύργο που υψώνεται στο αριστερό μέρος της. Μια δεύτερη μικρότερη πύλη, που οδηγούσε στον ποταμό Aραχθο υπάρχει στη βόρεια πλευρά κοντά σε ημικυκλικό πύργο. Αριστερά από την κεντρική είσοδο βρίσκεται το εσωτερικό οχυρό η Ακρόπολη και κατά τους Τούρκους το "Ούτς Καλέ" ή Καστράκι, το οποίο αποτελούσε και το έσχατο καταφύγιο. Διέθετε πολύπλοκο σύστημα εισόδου, κρύπτες, και κλειστές θολωτές αίθουσες. Το εσωτερικό τείχος που περικλείει το οχυρό έχει πλίνθινη διακόσμηση και εξώστες τοξοβολιτούς, ένδειξη που πιθανολογεί ότι είχαν μεταφερθεί και τα ανάκτορα των Κομνηνών. Η είσοδος στο Καστράκι πραγματοποιείται από χαμηλόσχημη πύλη της οποίας το επιστύλιο και οι κιονοειδείς ορθοστάτες είναι απομεινάρια κτίσματος της αρχαίας Αμβρακίας. Επάνω από την πύλη στην εσωτερική πλευρά υπάρχει εξώστης σκεπασμένος με καμάρα που τη στηρίζουν δυο κολώνες, η δε βάση του φέρει ανοίγματα από τα οποία έριχναν καυτό λάδι ή βραστό νερό στον εχθρό, που θα επιχειρούσε να μπει. Στη βόρεια πλευρά του καταφυγίου υπάρχει μεγάλη αίθουσα με καμάρες και θόλους, η οποία σήμερα κατάλληλα διαμορφωμένη χρησιμοποιείται ως χώρος θεατρικών παρασκηνίων.

     Η αίθουσα αυτή είναι μεταγενέστερης κατασκευής και χρησιμοποιήθηκε από τους Τούρκους ως πυριτιδαποθήκη. Λίγο επάνω από την τοξωτή θύρα αυτής της αίθουσας υπάρχει εντειχισμένη τετραγωνική μαρμάρινη πλάκα με ανάγλυφη παράσταση λιονταριού. Ο Σεραφείμ Ξενόπουλος αναφέρει ότι στο χώρο του εσωτερικού φρουρίου υπήρχαν λείψανα βυζαντινού ναϊσκου και δίπλα πηγάδι με τετράγωνο λοξευτό στόμιο. Το σώμα του πηγαδιού φέρει σε μια από τις πλευρές του ανάγλυφη παράσταση οικόσημου με ποικίλα διακοσμητικά θέματα μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει ο δικέφαλος αετός (βυζαντινό έμβλημα). Κατά τον Ορλάνδο το πηγάδι είναι έργο των Ορσίνι, οι οποίοι έκαμαν έμβλημα το δικέφαλο αετό. Στο εσωτερικό φρούριο και δεξιά της εισόδου υπάρχει μεγάλη κλειστή θολωτή αίθουσα στην οποία έμπαινε κανείς περνώντας επάλληλες τοξωτές πόρτες, γεγονός που μας κάνει να πιστέψουμε ότι πρόκειται για το κυρίως καταφύγιο ή για μυστικό κρύπτη ή για φυλακή. Στα χρόνια του Αλή Πασά εδώ οι Τούρκοι φυλάκισαν το στρατηγό Μακρυγιάννη και άλλους αγωνιστές της επανάστασης του 1821. Στον ίδιο χώρο λειτούργησαν και φυλακές για αρκετά χρόνια μετά την απελευθέρωση της Aρτας (1881).

      Μόλις το 1987 ο χώρος αυτός αξιοποιήθηκε από το Δήμο Αρταίων και δόθηκε στο κοινό της πόλης για πολιτιστικές εκδηλώσεις. Ακόμη στο εσωτερικό του Κάστρου κτίστηκε το ξενοδοχείο ΞΕΝΙΑ, το οποίο έδωσε ζωντάνια και κύρος στην περιοχή και αποτελούσε πόλο έλξης Αρτινών και ξένων.
      Κοντά στο ΞΕΝΙΑ σώζονται λείψανα ενός κτιρίου διαστάσεων 10,90 Χ 45,5 μ. Το κτίριο είναι κτισμένο με πλινθοπερίκλειστο σύστημα και καταλήγει βόρεια σ' ένα μικρό παρεκκλήσι, στα θεμέλια του οποίου κτίστηκε ο μαϊσκος που υπάρχει σήμερα. Ο υπόλοιπος χώρος έχει καλλωπιστεί από άνθη, θάμνους και δέντρα λεμονοπορτοκαλιές. Ξεχωριστή γοητεία και απολαυστική δροσιά παρέχει μια συστάδα από πανύψηλα πεύκα στο βορειοανατολικό μέρος, δεξιά από το Ξενοδοχείο του ΞΕΝΙΑ. Ακόμη στο εσωτερικό του Κάστρου κατά τη βυζαντινή εποχή, αλλά και την περίοδο της Τουρκοκρατίας, υπήρχαν αρκετά κτίρια, που εξυπηρετούσαν κυρίως τις ανάγκες της φρουράς, αλλά και τις ανάγκες των κατοίκων της περιοχής, οι οποίοι σε περίπτωση εχθρικής επιδρομής κατέφευγαν σ' αυτό. Έξω δε από το Κάστρο κατά τη βυζαντινή εποχή ήταν διαμορφωμένη η αγορά της πόλης, γνωστή ως "Εμπόριο". Την εποχή της Τουρκοκρατίας κοντά στην κεντρική πύλη είχε κτιστεί "Ιμαρέτ" δηλαδή πτωχοκομείο του Κιοσέ Μεχμέτ πασά με πολλά μαγειρεία, που προσέφερε τροφή στους φτωχούς της πόλης. Κοντά στη νοτιοδυτική γωνία του Κάστρου υπάρχει ο πύργος του ρολογιού της πόλης, επιβλητικό και κομψό κτίσμα και αποτελεί ένα από τα αξιοθέατα της περιοχής.

      Το ονομαστό Κάστρο της Αρτας παρά τις πολεμικές θύελλες, τις πολιορκίες και τις καταστροφές που κατά καιρούς γνώρισε, διατηρείται σε άριστη κατάσταση και αποτελεί ένα από τα καλύτερα αξιοθέατα της περιοχής.
      Είναι το πιο ειδυλλιακό τοπίο για τους απογευματινούς περιπάτους του κάθε Αρτινού πολίτη και του κάθε ξένου επισκέπτη. Θα νιώσει κανείς ξεχωριστή μαγεία όταν βρεθεί στη γραφική αγκαλιά του Κάστρου και θα αισθανθεί υπερήφανος, όταν περιδιαβεί τον περίδρομο των πολεμιστών ή όταν σταθεί σ' ένα πύργο για να απολαύσει τη μαγική θέα του μακρινού ορίζοντα των ξακουστών Τζουμέρκων, του καταπράσινου βάλτου, του θρυλικού Ζαλόγγου και την παραδεισένια ομορφιά του κοντινού περίγυρου με το ράθυμο γαλανομάτη Αραχθο, τους πρασινωπούς μπαξέδες και τη νωχελική πόλη ν' απλώνεται στα πόδια του Κάστρου και θα μεθύσει κανείς από το μοσχομύρισμα των λουλουδόκηπων και την έντονη μυρωδιά της λεμονοπορτοκαλιάς.

Πηγή: Περιοδικό "ΑΠΕΙΡΟΣ ΧΩΡΑ"

Πρωτοσέλιδο Αρχή Σελίδος